Iro
Artist
Orestis Kanellis
(1910 - 1979 )
Date1937
MediumOil on canvas
Dimensions60.5 x 73.5 cm
Collection No296
DescriptionΖωγράφος με ευρύ θεματογραφικό φάσμα, όπου εξέχουσα θέση κατέχει η προσωπογραφία, ο Κανέλλης συνέλαβε πρόσωπα κάθε ηλικίας με ρεαλιστική διάθεση, σαφές και ευσύνοπτο σχέδιο, έντονη γραμμή και απλουστευμένη σύσταση του χρώματος.
Στον πίνακα, η νεαρή γυναίκα γέρνει το κεφάλι επάνω στα χέρια της που ακουμπούν στο μαξιλάρι. Το σώμα της, όπως εικονίζεται καθιστή, καταλαμβάνει τον διαγώνιο άξονα, από την κάτω δεξιά γωνία έως επάνω αριστερά, όπου σημειώνεται και παρέκκλιση από την ανατομική ακρίβεια, καθώς το δεξί χέρι δεν συνδέεται ορθά με τον ώμο31. Εκτός από τη διαγώνιο, η σύνθεση ορίζεται από την καμπύλη της ράχης και το ορθογώνιο που σχηματίζουν τα χέρια, στην άνω γωνία του οποίου αναπαύεται το κεφάλι.
Το πρόσωπο έχει αποδοθεί με καθαρότητα γλυπτού, ενώ επίμονη υπεισέρχεται η εντύπωση ότι επηρεάζεται από την προσωπογραφία των Φαγιούμ. Το πλάσιμο, εντούτοις, με λεπτές καμπύλες και θερμούς τόνους του μπεζ και της ώχρας, είναι ενιαίο, με ομαλές μεταβάσεις από τη μια φωτισμένη επιφάνεια στην άλλη και δεν παρουσιάζει την αδρότητα που χαρακτηρίζει προσωπογραφίες Ελλήνων δημιουργών της Γενιάς του ’30 ή νεωτέρων, οι οποίοι επηρεάζονται από τα πορτραίτα του Φαγιούμ.
Η αφαίρεση των παραπληρωματικών στοιχείων, συνήθης στη ζωγραφική του Κανέλλη, δηλώνει την πρόθεση του ζωγράφου να επισύρει την προσοχή στη μορφή και ιδιαίτερα στην ψυχολογική κατάσταση του εικονιζομένου, έστω και αν εδώ υφίσταται κάποια αοριστία ως προς την ακριβή συναισθηματική θέση της νεαρής γυναίκας. Η δε προβολή της επάνω στο σκοτεινό βάθος, δουλεμένο με σκούρο καφέ και γκρίζο, επιτείνει την αίσθηση της υποβλητικής μελαγχολικής ατμόσφαιρας.
Σημειώνεται, ακόμη, ότι η ατμόσφαιρα που αποπνέει το έργο θα μπορούσε να αποτελέσει σύνδεσμο, χαλαρό έστω, με τη ζωγραφική του intimisme32, τάση που παρατηρείται στην ελληνική ζωγραφική κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Στη «ζωγραφική του ιδιωτικού χώρου», όπως αποδίδεται ο γαλλικός όρος, μεμονωμένες μορφές εικονίζονται σε εσωτερικούς χώρους να επιδίδονται σε προσωπικές ασχολίες. Η διαφορά που προκύπτει με το έργο του Κανέλλη είναι ότι εδώ η μορφή δεν ασχολείται με κάτι αλλά κοιτάζει τον θεατή. Τον συσχετισμό ενθαρρύνει κυρίως η ατμόσφαιρα, τα λεπτά χρώματα και η αόριστη μελαγχολική διάθεση της κοπέλας.
Δεν πρέπει να αγνοηθεί η γνωριμία του Κανέλλη με τον Γαλάνη και η συμβολή του δευτέρου στην επαφή του Κανέλλη με τη ζωγραφική του André Derain33. Τους δύο ζωγράφους, αλλά και άλλους Έλληνες καλλιτέχνες, επηρέασε η «γοτθική, ή βυζαντινή περίοδος» του Γάλλου ζωγράφου (1911-1913), με την περιορισμένη χρωματική κλίμακα του καφέ και του γκριζοπράσινου, και την τάση, ενίοτε, προς τη μονοχρωμία. [Βλάχος, 2007]
[...] Με την ίδια ψυχογραφική διάθεση προσεγγίζεται από τον ζωγράφο και το έργο Η Ηρώ (1937· εικ. 47). Και εδώ, η καθαρότητα του προσώπου, το «πλάσιμο» των ευδιάκριτων φυσιογνωμικών χαρακτηριστικών, η ήρεμη στάση και ένταξη της μορφής σε ένα ουδέτερο περιβάλλον οδηγούν αμέσως στην αναζήτηση της ψυχογραφικής ανάγνωσης της προσωπικότητας της γυναικείας μορφής – η οποία μάλιστα έρχεται σε άμεση «συνομιλία» με τον θεατή, χάρη στο ευθύβολο βλέμμα της. [Κανελλοπούλου, 2018]
Στον πίνακα, η νεαρή γυναίκα γέρνει το κεφάλι επάνω στα χέρια της που ακουμπούν στο μαξιλάρι. Το σώμα της, όπως εικονίζεται καθιστή, καταλαμβάνει τον διαγώνιο άξονα, από την κάτω δεξιά γωνία έως επάνω αριστερά, όπου σημειώνεται και παρέκκλιση από την ανατομική ακρίβεια, καθώς το δεξί χέρι δεν συνδέεται ορθά με τον ώμο31. Εκτός από τη διαγώνιο, η σύνθεση ορίζεται από την καμπύλη της ράχης και το ορθογώνιο που σχηματίζουν τα χέρια, στην άνω γωνία του οποίου αναπαύεται το κεφάλι.
Το πρόσωπο έχει αποδοθεί με καθαρότητα γλυπτού, ενώ επίμονη υπεισέρχεται η εντύπωση ότι επηρεάζεται από την προσωπογραφία των Φαγιούμ. Το πλάσιμο, εντούτοις, με λεπτές καμπύλες και θερμούς τόνους του μπεζ και της ώχρας, είναι ενιαίο, με ομαλές μεταβάσεις από τη μια φωτισμένη επιφάνεια στην άλλη και δεν παρουσιάζει την αδρότητα που χαρακτηρίζει προσωπογραφίες Ελλήνων δημιουργών της Γενιάς του ’30 ή νεωτέρων, οι οποίοι επηρεάζονται από τα πορτραίτα του Φαγιούμ.
Η αφαίρεση των παραπληρωματικών στοιχείων, συνήθης στη ζωγραφική του Κανέλλη, δηλώνει την πρόθεση του ζωγράφου να επισύρει την προσοχή στη μορφή και ιδιαίτερα στην ψυχολογική κατάσταση του εικονιζομένου, έστω και αν εδώ υφίσταται κάποια αοριστία ως προς την ακριβή συναισθηματική θέση της νεαρής γυναίκας. Η δε προβολή της επάνω στο σκοτεινό βάθος, δουλεμένο με σκούρο καφέ και γκρίζο, επιτείνει την αίσθηση της υποβλητικής μελαγχολικής ατμόσφαιρας.
Σημειώνεται, ακόμη, ότι η ατμόσφαιρα που αποπνέει το έργο θα μπορούσε να αποτελέσει σύνδεσμο, χαλαρό έστω, με τη ζωγραφική του intimisme32, τάση που παρατηρείται στην ελληνική ζωγραφική κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Στη «ζωγραφική του ιδιωτικού χώρου», όπως αποδίδεται ο γαλλικός όρος, μεμονωμένες μορφές εικονίζονται σε εσωτερικούς χώρους να επιδίδονται σε προσωπικές ασχολίες. Η διαφορά που προκύπτει με το έργο του Κανέλλη είναι ότι εδώ η μορφή δεν ασχολείται με κάτι αλλά κοιτάζει τον θεατή. Τον συσχετισμό ενθαρρύνει κυρίως η ατμόσφαιρα, τα λεπτά χρώματα και η αόριστη μελαγχολική διάθεση της κοπέλας.
Δεν πρέπει να αγνοηθεί η γνωριμία του Κανέλλη με τον Γαλάνη και η συμβολή του δευτέρου στην επαφή του Κανέλλη με τη ζωγραφική του André Derain33. Τους δύο ζωγράφους, αλλά και άλλους Έλληνες καλλιτέχνες, επηρέασε η «γοτθική, ή βυζαντινή περίοδος» του Γάλλου ζωγράφου (1911-1913), με την περιορισμένη χρωματική κλίμακα του καφέ και του γκριζοπράσινου, και την τάση, ενίοτε, προς τη μονοχρωμία. [Βλάχος, 2007]
[...] Με την ίδια ψυχογραφική διάθεση προσεγγίζεται από τον ζωγράφο και το έργο Η Ηρώ (1937· εικ. 47). Και εδώ, η καθαρότητα του προσώπου, το «πλάσιμο» των ευδιάκριτων φυσιογνωμικών χαρακτηριστικών, η ήρεμη στάση και ένταξη της μορφής σε ένα ουδέτερο περιβάλλον οδηγούν αμέσως στην αναζήτηση της ψυχογραφικής ανάγνωσης της προσωπικότητας της γυναικείας μορφής – η οποία μάλιστα έρχεται σε άμεση «συνομιλία» με τον θεατή, χάρη στο ευθύβολο βλέμμα της. [Κανελλοπούλου, 2018]